Bağımlılık, sadece fiziksel bir ihtiyaç değil; bireyin duygusal boşlukları doldurma veya zorlu yaşam olaylarından kaçma çabasıyla oluşan karmaşık bir döngüdür. İster bir maddeye, ister bir davranışa (oyun, sosyal medya vb.) karşı olsun, bağımlılık kişinin özgürlüğünü ve yaşam kalitesini kısıtlar.
Uzm. Psikolog Selin Aytaç koordinatörlüğünde, bağımlılığın temelindeki psikolojik ihtiyaçları analiz ediyor ve kalıcı bir değişim için profesyonel bir rehberlik sunuyoruz.
Özellikle çocuk ve ergenlerde sık görülen ekran bağımlılığı, oyun tutkusu ve sosyal medya kontrolsüzlüğü üzerine çalışıyoruz. Dijital dünyadan tamamen kopmak yerine, teknolojinin sağlıklı ve sınırlı kullanımını hedefleyen "dijital diyet" ve davranışsal düzenleme süreçleri.
Tütün, alkol veya diğer madde kullanım süreçlerinde kişinin motivasyonunu artırmaya ve nüks riskini yönetmeye odaklanıyoruz.
Alışveriş, kumar veya yeme bağımlılığı gibi, bireyin günlük işlevselliğini bozan dürtüsel davranışlar üzerine yoğunlaşıyoruz.
Bağımlılık genellikle tek bir anda başlamaz; kademeli bir süreçtir:
Bu basamaklarda ne kadar erken destek alınırsa süreç o kadar kolay yürür; ancak hangi aşamada olunursa olunsun çalışmaya başlamak mümkündür.
Bağımlılıkta değişim genellikle şu aşamalardan geçer: farkındalık öncesi (sorun görülmez) → kararsızlık (hem bırakmak hem sürdürmek istenir) → hazırlık → eylem → sürdürme. Kişinin hangi aşamada olduğunu bilmek önemlidir, çünkü kararsızlık aşamasındaki birine doğrudan eylem planı sunmak genellikle direnç yaratır.
Danışmanlık sürecinde önce bulunulan aşama belirlenir; çalışma buna göre şekillendirilir. Amaç kişiyi ikna etmek değil, kendi kararsızlığını çözümlemesine alan açmaktır.
Hayır. Bağımlılık, beynin ödül ve motivasyon sistemlerinde değişikliklerle giden bir süreçtir; yalnızca irade ile açıklanamaz. "İstese bırakır" yaklaşımı, kişiyi suçlayarak destek almasını zorlaştırır.
Geri dönüşler (nüks) bağımlılık sürecinin bilinen bir parçasıdır ve başarısızlık olarak değil, bilgi kaynağı olarak ele alınır. Her denemede hangi durumun tetikleyici olduğu öğrenilir ve sonraki plan buna göre güçlendirilir.
Bazı maddelerde ve uzun süreli yoğun alkol kullanımında ani bırakma tıbbi açıdan riskli olabilir. Bu nedenle bırakma sürecinin bir hekim değerlendirmesiyle planlanması gerekir. Psikolojik danışmanlık bu tıbbi sürecin yerine geçmez, onu tamamlar.
Yakınların iyi niyetle yaptığı bazı davranışlar (borçlarını kapatmak, sonuçlarını üstlenmek, gizlemek) farkında olmadan sürecin devamına katkı sunabilir. Buna "eş bağımlılık" denir. Yakınların kendileri için destek alması, hem kendi iyilik hâlleri hem de sürecin sağlıklı ilerlemesi açısından önemlidir.
Hayır. Kumar, oyun, internet ve sosyal medya kullanımı da kontrolün kaybedildiği, günlük yaşamı ve ilişkileri bozduğu noktada bağımlılık düzeyine ulaşabilir ve benzer bir çerçevede ele alınır.
Psikodemy Aile Danışma Merkezi, T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mevzuatına uygun, Samsun'da etik ve profesyonel standartlarda hizmet veren resmi bir kuruluştur.