Nöropsikolojik Temelli Yaklaşımla Odaklanma ve Yürütücü İşlevlerin Güçlendirilmesi
Dikkat Eksikliği ve Hiperaktivite Bozukluğu (DEHB), sadece bir "hareketlilik" veya "dinlememe" durumu değil; beynin yönetici mekanizmalarının işleyişiyle ilgili biyolojik temelli bir farklılıktır. Samsun Psikodemy Aile Danışma Merkezi olarak, DEHB sürecini sadece davranışsal bir sorun olarak değil, geliştirilmesi gereken bir nöropsikolojik beceri seti olarak ele alıyoruz.
Uzm. Psikolog Selin Aytaç mentorluğunda, çocuk ve ergenlerde akademik başarıyı ve sosyal uyumu doğrudan etkileyen dikkat mekanizmalarını bilimsel kanıta dayalı programlarla yapılandırıyoruz.
Nöropsikolojik Temelli Dikkat Geliştirme Programlarımız
- Attentioner ile Dikkatimi Topluyorum: 7-18 yaş arası çocuk ve gençler için seçici dikkat, bölünmüş dikkat, sürdürülebilir dikkat ve odaklanma becerilerini nöropsikolojik egzersizlerle güçlendiriyoruz.
- Seç-Böl-Sürdür Stratejisi: Doğru uyaranı seçme, aynı anda birden fazla işi yönetme ve dikkati uzun süre koruma becerileri üzerine yoğunlaşıyoruz.
- Yürütücü İşlevler Eğitimi: Planlama, organize olma, zaman yönetimi ve dürtü kontrolü gibi yaşam başarısını belirleyen becerilerin geliştirilmesi.
Bilişsel Becerilerde Kapasite Artırımı
- Çalışma Belleği Çalışmaları: Bilgiyi zihinde tutma ve işleme kapasitesini artırarak, akademik öğrenme süreçlerini kolaylaştırıyoruz.
- İşlemleme Hızının Artırılması: Zihinsel süreçlerin yavaşlığından kaynaklanan hataları azaltmak için nöro-bilişsel hızlandırma egzersizleri.
- Dürtü Denetimi ve Oto-Kontrol: Düşünmeden hareket etme eğilimini, davranış öncesi durup düşünme becerisi kazandırarak normalize ediyoruz.
DEHB Nasıl Görünür?
DEHB üç ana görünüm biçiminde ortaya çıkabilir: dikkat eksikliğinin baskın olduğu, hareketlilik–dürtüselliğin baskın olduğu ve ikisinin birlikte görüldüğü tip.
- Dikkat alanı: Ayrıntıları gözden kaçırma, uzun süre odaklanamama, dinlemiyormuş gibi görünme, yönergeleri takip edememe, eşya kaybetme, unutkanlık, düzensizlik
- Hareketlilik: Yerinde duramama, oturması gereken yerde kalkma, sürekli hareket hâlinde olma, sessiz oyun oynamakta zorlanma
- Dürtüsellik: Sırasını bekleyememe, soruyu bitmeden yanıtlama, sözü kesme, sonucu düşünmeden hareket etme
Bu belirtilerin DEHB olarak değerlendirilebilmesi için birden fazla ortamda (ev, okul) görülmesi, yaşa göre beklenenden fazla olması ve günlük işleyişi bozması gerekir.
Sık Yapılan Yanlış Değerlendirmeler
- "Tembel": Zorlanma çoğu zaman çabasızlıktan değil, dikkati sürdürme kapasitesindeki farktan kaynaklanır.
- "Zeki değil": DEHB ile zekâ düzeyi arasında doğrudan bir ilişki yoktur. Bu ayrımın netleşmesi için WISC-IV gibi değerlendirmeler yol gösterici olabilir.
- "Şımarık": Dürtüsellik, terbiye eksikliğinden değil, dürtü kontrolündeki gelişimsel farktan kaynaklanır.
- "İsteyince yapıyor": İlgi çekici işlerde odaklanabilmek, DEHB\'nin varlığını dışlamaz.
Bu etiketler çocuğun öz değerini doğrudan etkiler; birçok çocuk yıllarca bu yorumları içselleştirerek büyür.
Çalışma Yaklaşımımız
- Ayrıntılı değerlendirme: Gelişim öyküsü, ev ve okul gözlemleri birlikte ele alınır.
- Objektif ölçüm: Gerekli görüldüğünde Moxo dikkat testi ile dikkat performansı ölçülür.
- Beceri çalışması: Planlama, zaman yönetimi, görev başlatma ve sürdürme becerileri üzerine çalışılır.
- Ebeveyn rehberliği: Evde uygulanabilir, tutarlı bir düzen kurulması desteklenir.
- Öz değer: Sürekli uyarı almanın yarattığı yetersizlik hissinin onarılması sürecin önemli bir parçasıdır.
- Okul iş birliği: Ailenin onayıyla okul rehberlik servisiyle iletişim kurulabilir.
Sık Sorulan Sorular
Çocuğum ders çalışırken dikkatini veremiyor ama oyun oynarken saatlerce odaklanıyor, DEHB olabilir mi?
Bu çelişki gibi görünse de DEHB'de sık rastlanan bir durumdur. Yüksek uyaran içeren ve anlık geri bildirim veren etkinliklerde (oyun, video) odaklanma korunabilirken; düşük uyaranlı, uzun vadeli ödül gerektiren işlerde (ders, ödev) zorlanma belirginleşir. Bu nedenle "isteyince yapabiliyor" değerlendirmesi yanıltıcıdır.
DEHB tanısını kim koyar?
DEHB tanısı bir hekim (çocuk ve ergen psikiyatrisi uzmanı) tarafından konur. Psikolojik değerlendirme ve dikkat testi uygulamaları, bu sürece katkı sunan destekleyici veriler sağlar; tek başına tanı koymaz.
DEHB büyüyünce geçer mi?
Belirtiler yaşla birlikte değişebilir. Hareketlilik ergenlik ve yetişkinlikte azalabilirken, dikkat sorunları, düzensizlik ve planlama güçlüğü sürebilir. Bu nedenle erken dönemde kazanılan düzen ve strateji becerileri uzun vadede önemlidir.
Dikkat sorunu her zaman DEHB anlamına mı gelir?
Hayır. Kaygı, uyku düzensizliği, depresif belirtiler, öğrenme güçlüğü, işitme veya görme sorunları ve ailedeki gerginlikler de dikkat sorunlarına yol açabilir. Bu nedenle ayrıntılı bir değerlendirme yapılması önemlidir.
Evde nasıl destek olabilirim?
Öngörülebilir bir günlük düzen, görevlerin küçük parçalara bölünmesi, görsel hatırlatıcılar, çalışma alanının sadeleştirilmesi, kısa molalar ve olumlu davranışın anında fark edilip takdir edilmesi işe yarayan yaklaşımlardır. Ayrıntılı planlama için ebeveyn danışmanlığı desteği alınabilir.
Psikodemy Aile Danışma Merkezi, T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı mevzuatına uygun, bilimsel ve profesyonel standartlarda hizmet veren resmi bir kuruluştur.
